1738’de Urfa’da beş deve yükü pamuk satılmış! Osmanlı kayıtlarında Birecikli tüccarların izi

Şanlıurfa’nın geçmişteki ticaret hayatına ışık tutan Osmanlı gümrük kayıtları, yaklaşık üç asır önce kentte yapılan pamuk alışverişine ilişkin önemli bilgiler içeriyor. Tarihçi Mehmet Emin Üner’in arşiv belgelerine dayanarak hazırladığı araştırmaya göre, 1738 yılında Birecikli tüccarlar Urfa’ya beş deve yükü pamuk getirerek burada sattı. Günümüzde de Şanlıurfa ekonomisinde önemli bir yere sahip olan pamuğun geçmişteki ticaretine ilişkin bu kayıt, kentin çevre yerleşimlerle kurduğu ekonomik bağlantıları ortaya koyan örneklerden biri olarak dikkat çekiyor.

2017 yılında Türk Dünyası Araştırmaları dergisinde yayımlanan “Gümrük Defterlerine Göre XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Urfa’da Ticaret” başlıklı çalışmada, 1735 ile 1740 yılları arasındaki gümrük kayıtları incelendi. Araştırmanın 34’üncü sayfasında Birecikli tüccarların 1738 yılında gerçekleştirdiği beş deve yükü pamuk satışı açıkça belirtilirken, bu bilginin Osmanlı Arşivi’ndeki D.BŞM, 2307 numaralı defterin 88’inci sayfasına dayandığı gösterildi. Kayıtlarda satılan pamuğun kilogram karşılığına veya satış bedeline ilişkin bir bilgiye ise yer verilmedi.

Araştırmaya göre 18’inci yüzyılın ilk yarısında Urfa’da pamuk üretimi özellikle şehir çevresi ile Colab ve Bozabad nahiyelerinde yapılıyordu. Ancak kentte pamuk yetiştirilmesine rağmen başka yerlerden de ürün getirildiği gümrük kayıtlarına yansıdı. Üner, bu durumu şehirdeki pamuk üretiminin yerel ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalmış olabileceği ihtimaliyle değerlendiriyor. Nitekim 1737 yılında Karaköprülü tüccarların 12 yük, Behisnili tüccarların ise 16 batman pamuk getirerek Urfa’da sattığı araştırmada belirtiliyor. Bir yıl sonra Birecikli tüccarların gerçekleştirdiği beş deve yükü pamuk satışı da aynı dönemdeki ticari hareketliliğin kayıt altına alınan örnekleri arasında bulunuyor.

Çalışmada yer verilen yıllık pamuk tablosunda ise 1738 yılı için iki ayrı miktar dikkat çekiyor. Aynı yıl Urfa’ya giren pamuk, 87 batman ve beş deve yükü olarak farklı ölçü birimleriyle kaydediliyor. Ancak 87 batmanlık miktarın tamamının Birecikli tüccarlara ait olduğuna ilişkin bir bilgi bulunmuyor. Araştırmada Birecikli tüccarlarla doğrudan ilişkilendirilen miktar beş deve yükü pamuk olarak belirtiliyor. Bu nedenle iki kaydı aynı satışa aitmiş gibi değerlendirmek mümkün değil.

Osmanlı döneminde Urfa’nın ticaret hayatı yalnızca kentte üretilen ürünlerle sınırlı değildi. Musul-Urfa-Halep kervan yolu üzerinde bulunan şehir, çevre bölgelerden gelen tüccarların alışveriş yaptığı ve mallarını başka merkezlere taşıdığı güzergâhlardan biriydi. Araştırmada, Diyarbekir, Mardin ve Musul üzerinden Urfa’ya ulaşan ticaret yolunun Halep’e kadar uzandığı, aynı güzergâhın ters yönde de kullanıldığı anlatılıyor. Kervanlarla getirilen malların bir bölümü Urfa’da satılırken bir bölümü başka şehirlere götürülüyordu. Pamuk ve pamuklu kumaşların yanı sıra sabun, boya ve bakır gibi farklı ürünlerin de dönemin ticaretinde yer aldığı belirtiliyor.

Mehmet Emin Üner’in araştırması, 1735-1740 yılları arasından günümüze ulaşabilen toplam 30 aylık gümrük kayıtlarına dayanıyor. Defterlerin tamamına ulaşılamadığı için söz konusu veriler Urfa’nın o dönemdeki bütün ticaret hacmini kapsamıyor. Buna rağmen belgeler, kentin yaklaşık üç asır önceki ekonomik hayatına ve çevre yerleşimlerle kurduğu ticari ilişkilere dair somut bilgiler sunuyor. Birecikli tüccarların 1738 yılında Urfa’da gerçekleştirdiği beş deve yükü pamuk satışı da bu geçmişin arşiv kayıtlarına yansıyan örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Bu bağlantı sizi https://www.urfanatik.com dışındaki bir siteye yönlendiriyor.

Kaynak: https://www.urfanatik.com/1738de-urfada-bes-deve-yuku-pamuk-satilmis-osmanli-kayitlarinda-birecikli-tuccarlarin-izi

Exit mobile version