Türk milletinin bağımsızlık tutkusunu ve egemenlik anlayışını tüm dünyaya duyurduğu, 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından ilan edilen Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değişikliği olmanın ötesinde, küllerinden yeniden dirilen bir ulusun modernleşme ve aydınlanma serüveninin simgesi haline geldi.
Cumhuriyetin ilanına giden yolda en önemli dönüm noktalarından biri, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde yaşandı. O günlerde Ankara, siyasi bir krizle boğuşuyordu. İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve yeni bir hükümetin oluşturulamaması, devlet idaresinde köklü bir reforma ihtiyaç duyulduğunu açıkça gösteriyordu.
Mustafa Kemal Paşa, yakın çevresinden önemli isimleri Çankaya Köşkü’ndeki akşam yemeğinde topladı. Latife Hanım’ın özenle hazırladığı sofrada İsmet Paşa, Kâzım Paşa, Fethi Bey gibi dönemin kilit figürleri bulunuyordu. Yemek sohbeti sırasında zihnindeki büyük kararı açıklayan Mustafa Kemal Atatürk, bu tarihi anı yıllar sonra Nutuk adlı eserinde şu cümlelerle dile getirecekti:
Atatürk, o anı “Yemek esnasında ‘Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz’ dedim. Oradaki dostlar, bu fikre hemen katıldılar. Yemeği bırakarak, o an itibarıyla nasıl hareket edeceğimiz üzerine kısa bir planlama yaptım ve arkadaşlara görevlerini belirttim” şeklinde aktarmıştır.
Yemek sonrası, Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa, gece boyunca yoğun bir mesai harcayarak 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun bazı maddelerini değiştiren ve yeni Türk devletinin yönetim şeklini netleştiren kanun teklifini kaleme aldılar.
29 Ekim 1923 Pazartesi günü, Türkiye Büyük Millet Meclisi, tarihin en coşkulu ve kritik oturumlarından birini gerçekleştirdi. Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan yasa teklifi, hararetli ve uzun süren müzakerelerden sonra Meclis’in gündemine taşındı.
Gerçekleşen oylama sonucunda, “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir” maddesi oy birliğiyle kabul edildi.
Saatler 20.30’u gösterdiğinde, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının “evet” oyuyla Cumhuriyet resmen ilan edildi. Meclis salonu ve Ankara caddeleri, büyük bir sevinçle yükselen “Yaşasın Cumhuriyet!” nidaları ve alkışlarla yankılandı.
Cumhuriyetin ilanının hemen akabinde yapılan gizli oylamada, Gazi Mustafa Kemal Paşa, 158 milletvekilinin tümünün desteğiyle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı unvanını kazandı.
Meclis kürsüsünden yaptığı ilk konuşmasında Atatürk, yeni devletin parlak geleceğine olan derin inancını şu ölümsüz ifadelerle dile getirdi: “Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
Aynı gün, ilk hükümeti kurma görevi İsmet Paşa’ya verilirken, Fethi Bey ise TBMM Başkanlığına seçildi. 1925 yılında çıkarılan bir kanunla 29 Ekim tarihi, ülkenin her köşesinde büyük bir coşkuyla “millî bayram” olarak kutlanmaya başlandı.
Çankaya Köşkü’nde bir sonbahar akşamı fısıltıyla başlayan ve Meclis kürsüsünden tüm cihana haykırılan “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözü, üzerinden geçen yüz üç yıla rağmen Türk ulusunun en büyük onur ve gurur kaynağı olmayı sürdürüyor.
Bugün, bu eşsiz mirası muhafaza etme ve gelecek nesillere aktarma sorumluluğuyla; başta Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk ve mücadele arkadaşları olmak üzere, bu vatan uğruna canlarını feda eden tüm kahramanlarımızı rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz.
Kaynak: https://www.urfanatik.com/103-yillik-onur-yarin-cumhuriyet-ilan-edecegiz