Şanlıurfa ve çevresinde miras yoluyla edinilen hisseli arazisi olan birçok kişi, kardeşlerinin kendilerine danışmadan paylarını satıp satamayacağını merak ediyor. Harran’dan Siverek’e, Viranşehir’den Haliliye’ye kadar geniş bir coğrafyada bu tür hisseli tarlalar yaygın. Bu sorunun yanıtı, tapu kayıtlarındaki mülkiyet türüne göre farklılık gösteriyor. Eğer söz konusu mülkiyet “paylı mülkiyet” ise, her ortak kendi hissesini serbestçe satma hakkına sahiptir. Ancak diğer paydaşların hakları, satışın kime yapıldığına ve kanunla belirlenen sürelere bağlı olarak korunmaktadır.
Türk Medeni Kanunu’na göre, paylı mülkiyet durumunda her hissedar, tapu senedinde açıkça belirtilen kendi payı üzerinde dilediği gibi işlem yapabilir. Bu, kardeşinizin kendi hissesini satmak için diğer kardeşlerinden onay almak zorunda olmadığı anlamına gelir. Ancak bu satış, tarlanın bütününü veya belirli bir kısmını tek başına satabileceği şeklinde yorumlanmamalıdır; zira diğer hissedarların payları bu işlemden hiçbir şekilde etkilenmez.
Miras yoluyla intikal eden taşınmazlar, tapuda hala “elbirliği mülkiyeti” şeklinde kayıtlı olabilir. Bu tür bir mülkiyette, mirasçıların taşınmaz üzerinde belirli ve ayrılmış hisseleri bulunmadığından, bir mirasçı tek başına gelip kendi adına kayıtlı bağımsız bir tapu payını üçüncü bir kişiye satamaz. Elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmaz üzerinde yapılacak tüm tasarruf işlemleri için mirasçıların genellikle birlikte hareket etmesi şarttır. Miras payının sözleşme yoluyla devri ise, tarladaki belirli bir tapu payının doğrudan satışı işleminden farklı hukuki şartlara tabidir ve karıştırılmamalıdır.
Eğer hisseli tarla veya arsa “paylı mülkiyet” statüsündeyse ve bir hissedar payını ortaklık dışındaki bir üçüncü kişiye satarsa, diğer hissedarlar “yasal önalım hakkı”nı (şufa hakkı) kullanabilirler. Bu hak, satılan payın, belirli yasal koşullar altında ve mahkeme kararıyla yeni alıcıdan geri alınmasını mümkün kılar. Ancak, satış işlemi zaten mevcut bir diğer hissedara yapılmışsa, genellikle diğer paydaşların önalım hakkı doğmaz. Ayrıca, cebri artırma (icra yoluyla satış) ve Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlarda da önalım hakkı kullanılamaz.
Şufa hakkını kullanmada en önemli nokta sürelerdir. Satış işlemi, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla resmi olarak bildirilmelidir. Noter bildiriminin usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesinden sonra, önalım davası açmak için üç aylık yasal süre işlemeye başlar. Eğer noter bildirimi yapılmamışsa, 25 Aralık 2025 ve sonrasında gerçekleşen hisse satışlarında, önalım hakkı satış tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde kullanılabilir.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken önemli bir detay bulunmaktadır: Bazı eski kaynaklarda bahsedilen “iki yıllık” süre bilgisi, her satış için geçerli değildir. 25 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren yasal değişiklikler, bu tarihten önceki satışları kapsamaz. Daha eski hisse satışları için, önceki “iki yıllık” üst sınır süresi hala geçerliliğini koruduğundan, hak kaybı yaşamamak adına satış tarihinin dikkatlice incelenmesi şarttır.
Önalım hakkını kullanmak için doğrudan tapu müdürlüğüne başvurmak yerine, payı satın alan kişiye karşı dava açılması gerekmektedir. 2026 yılı itibarıyla geçerli olan düzenlemeye göre, mahkeme hakimi, dava konusu hissenin güncel rayiç bedelini tespit eder. Davacının, belirlenen bu bedeli ve alıcıya ait tapu masraflarını, mahkeme tarafından verilen kesin süre içinde nakit olarak yatırması zorunludur. Eğer bu bedel süresinde yatırılmazsa, hissenin davacı adına tescil edilmesi mümkün olmaz.
Önalım bedelinin hesaplanması konusunda önemli bir gelişme yaşandı. Anayasa Mahkemesi, hisse bedelinin rayiç değer üzerinden belirlenmesini öngören ilgili hükmü, 16 Temmuz 2026 tarihli kararıyla iptal etti. Bu karar, 6 Kasım 2026’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Şanlıurfa için dikkat çekici bir detay ise, bu iptal talebinde bulunan mahkemeler arasında Viranşehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin de yer almasıydı.
Ancak Anayasa Mahkemesi’nin bu iptal kararı hemen yürürlüğe girmedi. Hukuki bir boşluğun önüne geçmek amacıyla, iptal hükümleri Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, yani 6 Ağustos 2027 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde belirlendi. Bu sebeple, 15 Kasım 2026 tarihi itibarıyla rayiç bedel üzerinden hesaplama kuralı hala geçerliliğini korumaktadır. Gelecekte hisse bedelinin nasıl belirleneceği ise, yapılabilecek yeni yasal düzenlemelerle şekillenecektir.
Tarım arazileri söz konusu olduğunda sıklıkla karıştırılan bir diğer konu da sınır komşusu maliklerin durumudur. Daha önce tarım arazisi komşularına tanınan özel önalım hakkı, 2020 yılında yürürlükten kaldırıldı. Dolayısıyla, sadece bitişik bir tarlanın sahibi olmak, günümüzde tek başına önalım davası açma hakkı sağlamaz. Ancak, tarım arazilerinin devri ve bölünmesine ilişkin 5403 sayılı Kanun kapsamındaki diğer kısıtlamalar devam etmektedir; bu nedenle satış işlemlerinden önce ilgili tarım ve tapu birimlerinden işlem koşullarının teyit edilmesi büyük önem taşır.
Şanlıurfa’da Haliliye, Eyyübiye ve Karaköprü Tapu Müdürlükleri, Paşabağı Mahallesi Cumhuriyet Caddesi No:77 adresindeki Valilik Binası B Blok’ta hizmet vermektedir. Tapu işlemlerine dair detaylı bilgilere WebTapu sistemi üzerinden veya Alo 181 Tapu ve Kadastro Çağrı Merkezi aracılığıyla ulaşılabilir. Önalım davalarında ise, taşınmazın bulunduğu yerin yargı çevresindeki Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Şanlıurfa merkezde Adliye, Paşabağı Mahallesi Adalet Caddesi, 775. Sokak No:28/C, Haliliye adresinde yer alırken, ilçelerde dava açılacak birimin ilgili yargı çevresine göre teyit edilmesi gerekmektedir.
Şanlıurfa’da hisseli tarla veya arsa sahipleri için atılması gereken ilk ve en önemli adım, tapu kayıtlarında taşınmazın “paylı mülkiyet” mi yoksa “elbirliği mülkiyeti” mi olduğunu tespit etmektir. Eğer bir satış işlemi gerçekleşmişse, noter bildirim tarihi ile satış tarihini karşılaştırmak ve herhangi bir hak kaybı yaşamadan, mevcut duruma özel hukuki danışmanlık almak büyük önem taşımaktadır.
Kaynak: https://www.urfanatik.com/sanliurfada-hisseli-tarlasi-olanlar-dikkat-kardesiniz-payini-satabilir-mi