Şanlıurfa’nın geleneksel el sanatlarından kazazlık, geçmişte ham ipekten altın paralarla süslenen boyun takıları, saz püskülleri ve kıyafet aksesuarları üretmek için kullanılıyordu. Hanım Handan Ağırmatlı ve Hacer Nurgül Begiç’in 2022 yılında yayımlanan akademik araştırması, zamanla eski yaygınlığını kaybeden bu zanaatın üretim tekniklerini ve kullanım alanlarını ortaya koydu.
Folklor Akademi Dergisi’nin 23 Nisan 2022 tarihli sayısında yayımlanan Şanlıurfa’da Kadim Bir Sanat: Kazazlık başlıklı çalışmada, geleneksel ustalık yöntemleri ve bu yöntemlerle hazırlanan ürünler incelendi.
Kazazlık sanatının dikkat çeken ürünlerinden biri altın kaytanıydı. Araştırmaya göre geçmişte sarı ipek kullanılarak hazırlanan bu takılar, 2-3 santimetre genişliğinde ve 70-100 santimetre uzunluğunda örülüyordu.
Örülen kaytanların üzerine altın paralar diziliyor ve ortaya çıkan ürün boyun takısı olarak kullanılıyordu. Üretimde yalnızca kazaz ustaları değil, ustaların eşleri ve yakınları da görev alıyordu.
Geleneksel olarak ipekten hazırlanan altın kaytanlarının, araştırmanın yayımlandığı dönemde farklı orlon ipliklerle de üretildiği belirtildi.
Şanlıurfa’nın eski zanaatlarından kazazlık, müzik kültüründe de kendisine yer buluyordu. İki farklı renk kullanılarak hazırlanan 15-20 santimetre uzunluğundaki püsküller, sazların saplarına bağlanıyordu.
Eski kazaz ustaları, tespihler için de ipek ibrişimlerden püsküller hazırlıyordu. Böylece aynı el işçiliği yöntemi, hem müzik aletlerinde hem de kişisel eşyalarda kullanılıyordu.
Araştırmada saç bağı, renkli kaytan, raht, zaza püskülü ve inci saplama gibi ürünler de geleneksel kazazlık örnekleri arasında gösterildi.
Kazazlık ürünleri, Şanlıurfa’nın geleneksel giyim kültüründe de önemli bir yere sahipti. Sırmalı puşi, kırk düğme yelek ve egal gibi kıyafet ve aksesuarlar, araştırmada bu zanaatla bağlantılı örnekler arasında yer aldı.
Ürünlerde kullanılan ipliklerin türü, renkleri, uzunlukları ve süsleme biçimleri geleneksel giyim kültürünün farklı özelliklerini yansıtıyordu. Bazı ürünlerin hazırlanmasında ipek, çeşitli iplikler ve teller birlikte kullanılıyordu.
Ham ipeği işleyerek iplik hâline getiren zanaatkâra kazaz, bu ipliklerle çeşitli ürünler hazırlayan ve satan zanaat dalına ise kazazlık adı veriliyor.
Hanım Handan Ağırmatlı ve Hacer Nurgül Begiç’in çalışması, yazılı kaynakların incelenmesi ve geleneksel ustalara yönelik saha araştırmalarıyla hazırlandı. Folklor Akademi Dergisi’nin 5. cilt, 1. sayısında 153-168. sayfalar arasında yayımlanan makalede, geçmişte yaygın olan kazazlığın zaman içerisinde eski değerini ve işlevselliğini kaybettiği aktarıldı.
Çalışma, Şanlıurfa’da kazazlığın takı üretiminden geleneksel kıyafetlere, tespihlerden müzik aletlerine kadar uzanan kullanım alanlarını ve eski üretim yöntemlerini kayıt altına aldı.
Bu bağlantı sizi https://www.urfanatik.com dışındaki bir siteye yönlendiriyor.