Şaşırtan Gerçek: 1 Kilo Urfa Sadeyağı İçin Tam 17 Kilo Koyun Sütü Gerekli!

Şanlıurfa’nın eşsiz lezzetlerinden biri olan Urfa sadeyağı, baklava ve yöresel mutfakların vazgeçilmezidir. Kendine has aroması ve tadıyla öne çıkan bu değerli ürün, özellikle İvesi cinsi koyunların sütünden elde edilir. 2018 yılında coğrafi işaret tesciliyle koruma altına alınan Urfa sadeyağının üretimi, sanılanın aksine oldukça meşakkatli bir süreçtir. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından yayınlanan 363 numaralı tescil belgesi, bir kilogram sadeyağ elde etmek için gereken süt miktarını teorik olarak hesaplama imkanı sunmaktadır.

Şanlıurfa Ticaret Borsası’nın tescil ettirdiği Urfa sadeyağının en belirgin özelliği, bölgede doğal olarak yetişen İvesi koyunlarının sütünden üretilmesidir. TÜRKPATENT’in 6 Temmuz 2018 tarihli tescil belgesinde belirtildiği üzere, çiğ koyun sütünün 100 gramında ortalama %7,25 oranında yağ bulunur. Aynı belge, Şanlıurfa sadeyağının ağırlıkça en az %99 oranında süt yağı içermesi gerektiğini vurgular. Bu iki önemli veri, bir kilogram sadeyağın içeriğindeki süt yağının ne kadar sütten geldiğini anlamamızı sağlar.

Tescil belgesinde yer alan oranlar göz önüne alındığında, bir kilogram Urfa sadeyağının %99’unun süt yağından oluştuğu kabul edilirse, bu ürün 990 gram süt yağı barındırır. Koyun sütünün yağ oranı %7,25 olduğundan, bu miktarda saf yağ elde etmek için teorik olarak yaklaşık 13,7 kilogram çiğ süte ihtiyaç duyulur. Ancak bu hesaplama, sütün içerisindeki yağın üretim sürecinde hiçbir kayba uğramadan tamamen sadeyağa dönüştüğü varsayımına dayanır. Dolayısıyla, gerçek üretim koşullarında her zaman aynı miktarda sütün yeterli olmayabileceği unutulmamalıdır.

Gerçek üretimde sütün içerisindeki yağın tamamı son ürüne geçmeyebilir. Örneğin, 2024 yılında Agriculturae Conspectus Scientificus dergisinde Cezayir’deki yerel koyun sütleriyle yapılan bir araştırma, geleneksel tereyağı üretiminde yağ geri kazanım oranının ortalama %79 ila %81 arasında olduğunu göstermiştir. Bu araştırmadan alınan %80’lik bir geri kazanım oranıyla yeniden hesaplama yapıldığında, bir kilogram %99 yağlı ürün için gereken süt miktarı yaklaşık 17,1 kilograma yükselmektedir. Üstelik bu hesaplama, tereyağının sadeyağa dönüştürülmesi aşamasında ek bir yağ kaybı yaşanmadığını varsayar. Bu araştırma Urfa sadeyağı özelinde yapılmadığı için, 17,1 kilogramlık bu değer de Şanlıurfa’daki üreticiler için kesin bir verim miktarı olarak kabul edilemez; ancak gerçekçi bir yaklaşımdır.

Urfa sadeyağının geleneksel üretim yöntemi, tescil belgesinde detaylıca anlatılmaktadır. Buna göre, İvesi koyunlarından sağılan süt önce dikkatlice süzülür ve kaynatılır. Ardından mayalanarak kıvamlı bir yoğurda dönüştürülür. Hazırlanan yoğurt, özel yayıklarda çalkalanarak tereyağı elde edilir ve ayranı ayrıştırılır. Yaklaşık bir hafta buzdolabında dinlendirilen tereyağı, daha sonra 35-40 santigrat derece sıcaklıkta yavaşça eritilir. Eritme işlemi sırasında yüzeyde oluşan köpükler ve dipte biriken su uzaklaştırılarak saf sadeyağ elde edilir. Sütün başlangıçtaki yağ oranı, yayıklama sırasındaki kayıplar ve son aşamadaki arıtma işlemleri, elde edilecek sadeyağ miktarını doğrudan etkileyen önemli faktörlerdir.

TÜRKPATENT verileriyle yapılan bu hesaplamalar, kayıpsız ideal koşullarda bir kilogram Urfa sadeyağı için yaklaşık 13,7 kilogram koyun sütüne ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Ancak gerçek üretimde kullanılan kesin süt miktarını belirlemek için, sütün başlangıçtaki yağ oranının ve üretim sürecindeki tüm yağ kayıplarının dikkatlice ölçülmesi gerekmektedir. Bu değerli ürünün sofralara ulaşması, büyük bir emek ve hassasiyet gerektirmektedir.

Kaynak: https://www.urfanatik.com/1-kilo-urfa-sadeyagi-icin-kac-kilo-koyun-sutu-gerekiyor-tescil-belgesindeki-rakamlarla-hesapladik

Exit mobile version