Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde Fırat Nehri üzerinden geçiş sağlamak için geçmişte taş yerine kayık, tahta ve şişirilmiş tulumların kullanıldığı geçici köprüler kuruluyordu. Kazım Paydaş ve Ömer Narin’in 2022 yılında yayımlanan akademik araştırması, Birecik’in Orta Çağ’daki ulaşım ve ticaret hayatına ilişkin tarihî kayıtları bir araya getirdi.
Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan çalışmada, nehir üzerine kurulan köprülerin yanı sıra askerî seferlerde kullanılan geçiş yöntemleri ve Fırat üzerindeki kayık taşımacılığı da incelendi.
Araştırmaya göre Birecik çevresindeki eski geçiş yapılarında tombaz adı verilen altı düz kayıklardan yararlanılıyordu. Bu kayıklar kullanılarak oluşturulan köprüler, kalıcı taş yapılardan farklı olarak geçici nitelik taşıyordu.
Tarihî kaynaklarda nehir geçişlerinde şişirilmiş tulumların kullanıldığı da anlatılıyor. Araştırmada Asurlar dönemindeki bu uygulamaya değinilirken benzer taşımacılık yöntemlerinin Osmanlı döneminde kelek adıyla sürdürüldüğü aktarılıyor.
Fırat üzerindeki geçişler, Orta Çağ’da askerî hareketlilik açısından da önem taşıyordu. Akademik çalışmada Selçuklu, Artuklu ve Eyyûbî kuvvetlerinin seferler sırasında Birecik mevkiinde köprüler kurduğu belirtiliyor.
Moğolların Fırat üzerinden Suriye’ye geçişlerinde ise tahta ve şişirilmiş tulumlardan yararlanarak köprü oluşturdukları tarihî kayıtlara dayanılarak anlatılıyor. Bu geçiş yapılarının kalıcı taş köprüler olmadığı ifade ediliyor.
Araştırmada Artuklu hükümdarı Fahreddin Kara Arslan’ın ticaret ve ulaşımı hızlandırmak amacıyla köprü yaptırdığı bilgisine de yer veriliyor.
Birecik’in nehir taşımacılığına ilişkin dikkat çekici kayıtlardan biri 1436 yılına uzanıyor. Araştırmada aktarıldığına göre bu tarihte Birecik’e gelen Venedikli tüccar Josahat Barbaro, kentte 16 at taşıyabilen bir kayıktan söz etti.
Tarihî anlatıya dayanan bu bilgi, Fırat üzerinde kullanılan taşıma araçlarının kapasitesine ilişkin bir örnek oluşturuyor. Araştırmacılar söz konusu kaydı Birecik’in transit ticaretteki konumuyla ilişkilendiriyor.
Çalışmada Birecik’in yalnızca nehrin iki yakası arasında geçiş sağlayan bir nokta olmadığı, Fırat boyunca gerçekleştirilen taşımacılıkta da rol oynadığı anlatılıyor. Nehrin Birecik ile Basra Körfezi arasındaki bölümünde ulaşım ve taşımacılık yapıldığı belirtiliyor.
Akademik araştırmada, Birecik iskelesinin Abbasi Halifesi Hârûn Reşîd döneminde, 786-809 yılları arasında imar edildiği bilgisi de tarihî kaynaklara dayanılarak aktarılıyor.
Kazım Paydaş ve Ömer Narin’in Orta Çağ’da Türk Hâkimiyetinde Birecik Şehri ve Tarihi Ehemmiyeti başlıklı makalesi, 21 Aralık 2022’de derginin 56. sayısında, 39-62. sayfalar arasında yayımlandı. Araştırma, Birecik’in nehir geçişleri, askerî seferler ve ticaret yollarındaki tarihî işlevini ele alıyor.
Bu bağlantı sizi https://www.urfanatik.com dışındaki bir siteye yönlendiriyor.
