Şanlıurfa’nın tarihî Bedesten Çarşısı’nda bir zamanlar 30-40 dükkânda ipek ipliklerden takılar, saç bağları ve püsküller hazırlanıyordu. Kazzazlık adı verilen bu meslekte ustalar, basit bir ahşap alet yardımıyla ipek iplikleri bükerek farklı ürünlere dönüştürüyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde, geçmişte çok sayıda ustanın çalıştığı Kazzaz Pazarı’nda mesleği sürdürenlerin zamanla azaldığı anlatılıyor.
Bakanlığın yayın tarihi belirtilmeyen kaydında, kazzazlığın bir dönem aynı çarşıda yalnızca bir veya iki usta tarafından sürdürülmeye çalışıldığı aktarılıyor. Bu bilgi, mesleğin geçmişteki durumunu yansıtıyor.
Kazzazlık, ipek ipliklerin elle bükülmesi ve örülmesiyle takı, süsleme ve günlük kullanım eşyaları hazırlanmasına dayanan geleneksel bir el sanatıdır.
Şanlıurfa’da bu mesleğin merkezi, Bedesten olarak da bilinen Kazzaz Pazarı’ydı. Buradaki dükkânlarda çalışan ustalar, ince ve kaba ibrişim adı verilen ipek ipliklerden yararlanıyordu.
Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterine göre Şanlıurfa’da geçmişte ipekçilik de önemli bir uğraştı. Daha sonraki dönemde kazzazların kullandığı iplikler Diyarbakır ve Bursa’dan getiriliyordu.
Kazzazların yaptığı ürünler arasında inci saplama, kaytan, saç bağı, puşu püskülü, tespih püskülü ve sırma şerit bulunuyordu.
İnci saplama işçiliğinde, kelep adı verilen kadın boyun takısının incileri ince ipek ipliklere diziliyordu. Böylece geleneksel takıların hazırlanmasında kazzazların emeğinden yararlanılıyordu.
Kaba ibrişimle örülen kaytan ise yaklaşık 1-2 santimetre genişliğinde, 1-1,5 metre uzunluğunda bir şeritti. Kor kaytanı adı verilen başka bir takı türünde sarı ipek kullanılıyor, üzerine altın liralar dizilerek boyunda taşınıyordu.
İpek işçiliğinde kullanılan en önemli araçlardan biri iş ağacı olarak adlandırılıyordu. Bu düzenek, yaklaşık 40 santimetre uzunluğunda ve 15 santimetre genişliğinde bir ahşap taban ile üzerine dikilmiş 30 santimetrelik bir parçadan oluşuyordu.
Ustalar ipek iplikleri bu ahşap düzeneğe tutturarak büküyor ve örüyordu. Böylece karmaşık makineler kullanılmadan farklı kalınlıklarda şeritler, bağlar ve süsleme ürünleri hazırlanabiliyordu.
Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında Kazzaz Ali İpek, Kazzaz Bekir, Kazzaz Mustafa, Kazzaz Halil İpek, Kazzaz Mustafa İpek ve Kazzaz İbrahim Pamukçu, mesleğin geçmişteki ustaları arasında gösteriliyor.
Envanterde Abdurrahman İpek de kazzazlığın son temsilcilerinden biri olarak tanıtılıyor. Ancak yayının tarihi belirtilmediğinden, ustanın kayıtta yer alan yaşı ve mesleki durumu güncel bilgi olarak değerlendirilemiyor.
Kazzazlığın Şanlıurfa’daki izleri aile soyadlarına da yansımıştı. Bakanlığın aktarımına göre bazı aileler İpek, İpekçi, Kazzaz, Ören ve Örer soyadlarını bu meslekle bağlantılı olarak aldı.
Tarihî Kazzaz Pazarı’nda geçmişte onlarca dükkânda yürütülen ipek işçiliği, Bakanlığın kültür envanterinde üretim araçları, ürün çeşitleri ve ustalarıyla birlikte kayıt altına alınmış durumda.
Bu bağlantı sizi https://www.urfanatik.com dışındaki bir siteye yönlendiriyor.
