Şanlıurfa’nın geleneksel çocuk oyunlarından Açıl Kilidim Açıl, özellikle kış gecelerinde evlerde oynanıyordu. Çocuklar yumruklarını üst üste yerleştiriyor, ebe ise tekerleme ve karşılıklı sorularla oyunu sürdürüyordu.
Şanlıurfa’da geçmişte çocukların oynadığı oyunlar, mevsime ve yaş grubuna göre farklılık gösteriyordu. Sokakta oynanan hareketli oyunların yanında, kış gecelerinde evlerin içerisinde gerçekleştirilen oyunlar da bulunuyordu.
Açıl Kilidim Açıl, evde bir araya gelen çocukların oynadığı geleneksel oyunlardan biriydi. Kültür ve Turizm Bakanlığının Şanlıurfa Mahalli Çocuk Oyunları derlemesinde, oyunun özellikle misafir çocuklarıyla oynandığı belirtiliyor.
Oyunun başlangıcında çocuklar oturuyor ve ellerini yumruk yaparak üst üste koyuyordu. Bu düzen, oyunun kilit benzetmesini oluşturuyordu.
Ebe seçilen çocuk, işaret parmağıyla en üstteki yumruktan başlayarak elleri açmaya çalışıyordu. Her aşamada oyunun adını oluşturan söz tekrarlanıyordu.
Eller sırayla açıldıkça oyun en alttaki yumruğa kadar ilerliyordu. Son ele gelindiğinde ise farklı bir bölüm başlıyordu.
Ebe, en alttaki eli diğerleri gibi açamıyordu. Bunun üzerine elin sahibiyle arasında karşılıklı soruların yer aldığı bir konuşma gerçekleşiyordu.
Sorular ve yanıtlar bir kuyu, inek, dağ ve kül etrafında ilerleyen zincirleme bir anlatı oluşturuyordu. Her yanıt, bir sonraki sorunun başlangıcına dönüşüyordu.
Bu bölümün ardından son el de açılıyor ve oyun tamamlanıyordu. Yeni turda oyuncuların rolleri değiştirilerek aynı düzen tekrar ediliyordu.
Açıl Kilidim Açıl, yalnızca el hareketlerine dayanan bir oyun değildi. Oyunun önemli bir bölümü sözlü anlatımdan oluşuyordu.
Çocukların sırayla konuşması, aynı tekerlemeyi tekrarlaması ve oyunun akışını takip etmesi gerekiyordu. Böylece fiziksel hareketle sözlü oyun aynı etkinlikte birleşiyordu.
Bakanlığın derlemesinde Şanlıurfa çocuk oyunlarının aile yapısı, mahalle ilişkileri ve günlük yaşamdan etkilendiği belirtiliyor. Açıl Kilidim Açıl da bu oyunların ev ortamında oynanan örnekleri arasında bulunuyor.
Geleneksel çocuk oyunları, Şanlıurfa halk kültürünün ayrı bir başlığı altında inceleniyor. Bakanlığın derlemesinde oyunlar bebek, orta yaş çocuk ve genç oyunları şeklinde sınıflandırılıyor.
Açıl Kilidim Açıl, 5–12 yaş grubuna yönelik oyunlar arasında yer alıyor. Evde misafir çocuklarıyla oynanabilmesi, onu açık alan gerektiren oyunlardan ayırıyor.
Oyunun tarihî kuralları ve karşılıklı konuşma düzeni, Şanlıurfa’nın sözlü kültüründe çocukların nasıl eğlendiğini gösteren örnekler arasında korunuyor.
Bu bağlantı sizi https://www.urfanatik.com dışındaki bir siteye yönlendiriyor.
