Şanlıurfa’nın zengin müzik kültürünün bir parçası olan geleneksel çalgıların yapımında kullanılan doğal malzemelere ışık tutan önemli bir akademik çalışma, sekiz farklı enstrümanda 17 botanik familyadan 25 bitki türünün izini sürdü. 2004-2005 döneminde gerçekleştirilen bu kapsamlı etnobotanik araştırma, bölgedeki el yapımı müzik aletlerinin üretiminde tercih edilen ağaç ve diğer odunsu bitkileri detaylı bir bilimsel incelemeye tabi tuttu.
Hasan Akan, M. Maruf Balos ve Mustafa Aslan imzası taşıyan bu değerli çalışma, 2013’te Biological Diversity and Conservation dergisinin 6. cilt, 1. sayısında yayımlandı. Araştırma, geleneksel çalgı yapımında kullanılan bitkilerin hem bilimsel hem de yöresel isimlerini titizlikle belgeledi.
Şanlıurfa’da el yapımı müzik aletlerinin üretim süreçlerini etnobotanik bir bakış açısıyla ele alan araştırmacılar, sekiz farklı çalgının yapımında kullanılan toplam 25 bitki türünü tespit etti. Bu bulgular, yörenin müzik aletleri yapımındaki malzeme çeşitliliğini gözler önüne serdi. Tespit edilen 25 bitki türünün 17 farklı familyaya mensup olması, çalışmanın en çarpıcı sayısal sonuçlarından biriydi. Araştırma, sadece kullanılan bitkileri değil, aynı zamanda bu doğal malzemelerin geleneksel çalgı yapımında nasıl işlendiğini ve dönüştürüldüğünü de mercek altına aldı.
Akademik çalışma, çalgı yapımında tercih edilen bitkilerin familyalara göre dağılımını da ayrıntılı olarak kaydetti. Rosaceae (gülgiller) ve Pinaceae (çamgiller) familyalarından dörder, Fagaceae (kayıngiller) ve Moraceae (dutgiller) familyalarından ise ikişer tür olmak üzere, toplamda dört familyadan 12 bitki türü özel olarak belirtildi. Genel olarak incelenen bitki sayısı ise 25 olarak kayıtlara geçti.
Araştırmacılar, bu bitkilerin bilimsel adlarının yanı sıra, Şanlıurfa yöresinde kullanılan yerel isimlerini de titizlikle belgeledi. Bu kayıtlar, geleneksel müzik aletleri yapımında kullanılan doğal malzemelerin zenginliğini ve kültürel boyutunu ortaya koyuyor.
“An Ethnobotanical Research on Handmade Musical Instruments in Şanlıurfa, South East Anatolia, Turkey” başlıklı makale, 15 Nisan 2013’te Biological Diversity and Conservation dergisinin 6. cilt, 1. sayısında 93-100. sayfalarında okuyucularla buluştu.
Akademik araştırmanın verileri 2004-2005 yıllarındaki incelemelere dayandığı için, belirlenen 25 bitki türünün tamamının günümüzde de geleneksel çalgıların üretiminde aktif olarak kullanılıp kullanılmadığına dair güncel bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak bu çalışma, Şanlıurfa’nın köklü müzik kültürünü ve çalgı yapımındaki doğal malzeme kullanımını belgeleyen tarihi ve kültürel açıdan önemli bir kaynak niteliğindedir.
Kaynak: https://www.urfanatik.com/sanliurfada-muzik-aletlerinin-bilinmeyen-yonu-8-calgida-25-bitkinin-izi
